Lịch tiết khí là gì? Tìm hiểu ý nghĩa của 24 tiết khí trong năm

Bạn có từng nghĩ, tại sao ông cha ta lại khéo léo chia một năm thành 24 khoảng thời gian mang những cái tên đầy thi vị như Lập Xuân, Thanh Minh, Hạ Chí, Trung Thu? Những cái tên ấy không chỉ đánh dấu sự vận hành của Trái Đất quanh Mặt Trời, mà còn ẩn chứa cả một kho tàng tri thức về nông nghiệp, văn hóa và cả triết lý sống của người Việt. Bài viết dưới đây của Phong Thủy Minh Việt sẽ chia sẻ chi tiết hơn về lịch tiết khí và ý nghĩa của 24 tiết khí trong năm. 

Lịch tiết khí là gì?

Tiết khí là một khái niệm gốc từ nền văn minh Bách Việt, là một phần quan trọng trong hệ thống lịch của các nền văn minh phương Đông cổ đại, như Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, và Triều Tiên. Được sử dụng để đồng bộ hóa các sự kiện và hoạt động với các thay đổi của thiên nhiên, tiết khí giúp con người theo dõi sự chuyển động của Mặt Trời quanh quỹ đạo Trái Đất.

Tiết khí chia quỹ đạo Trái Đất thành 24 điểm, mỗi điểm cách nhau 15°. Những điểm này tương ứng với những thời điểm quan trọng trong năm và được sử dụng để lập lịch các sự kiện hàng năm. Trong truyền thống Việt Nam, có người học giả phân biệt giữa tiết và khí, nhưng nhiều người vẫn sử dụng thuật ngữ “tiết khí” để đơn giản hóa.

Theo lịch vạn niên, có tổng cộng 24 tiết khí trong năm, mỗi tiết khí đều đánh dấu một thời điểm đặc biệt. Các tiết khí này đồng thời là những vị trí của Mặt Trời tương ứng với các kinh độ cụ thể trên quỹ đạo Trái Đất.

Ví dụ, ngày Xuân Phân thường rơi vào ngày 20 hoặc 21 tháng 03 dương lịch. Trong khoảng thời gian này, Mặt Trời đứng ở vị trí 0 độ trên mặt phẳng không gian, tạo nên một bắt đầu mới cho mùa xuân. Tiếp theo, tiết Xuân Phân kéo dài cho đến ngày 04 hoặc 05 tháng 04, khi Mặt Trời di chuyển sang vị trí 15 độ, đánh dấu kết thúc của tiết Xuân Phân và sự bắt đầu của tiết Thanh Minh.

Lịch tiết khí là gì?
Lịch tiết khí là gì?

Phân loại các loại tiết khí trong năm

Lịch tiết khí trong Lịch Vạn Sự thường sẽ được chia thành 4 loại như sau:

  • Biểu thị cho sự nóng lạnh thay đổi cho nhau bao gồm 8 tiết khí: Lập xuân, Xuân Phân; Lập Hạ, Hạ chí; Lập thu, Thu Phân; Lập Đông, Đông Chí.
  • Biểu thị cho nhiệt độ thay đổi bao gồm 5 tiết khí: Tiểu Thử, Đại Thử, Xử Thử, Tiểu Hàn, Đại Hàn.
  • Biểu thị cho sự liên quan đến mưa, nước bao gồm 7 tiết khí: Vũ Thủy, Cốc Vũ, Bạch Lộ, Hàn Lộ, Sương Giáng, Tiểu Tuyết, Đại Tuyết.
  • Biểu thị cho sự vật, hiện tượng bao gồm 4 tiết khí: Kinh Trập, Thanh Minh, Tiểu Mãn, Mang Chủng

Ý nghĩa đặc biệt của 24 tiết khí trong năm

Ý nghĩa của các ngày tiết khí trong mùa xuân

Mùa xuân không chỉ là thời kỳ của sự hồi sinh, mà còn là chuỗi ngày tiết khí đầy ý nghĩa, đánh dấu những biến đổi quan trọng trong tự nhiên. Dưới đây là ý nghĩa của các ngày tiết khí trong mùa xuân:

  • Tiết Lập Xuân (04 hoặc 05 tháng 2 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 315 độ): Tiết Lập Xuân là khởi đầu của một chu kỳ mới trong năm. Mặt trời bắt đầu dịch chuyển về phía bắc, tạo điều kiện cho sự bứt phát của thực vật và sự hồi sinh của tự nhiên.
  • Tiết Vũ Thủy (18 hoặc 19 tháng 2 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 330 độ): Tiết Vũ Thủy mang theo những cơn mưa xuân đầu tiên, làm mềm đất đai, giúp cây cỏ phục hồi và bắt đầu quá trình phát triển mới.
  • Tiết Kinh Trập (05 hoặc 06 tháng 3 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 345 độ): Tiết Kinh Trập báo hiệu sự sinh sôi của loài côn trùng và sâu bọ, đánh dấu sự bắt đầu cho một mùa xuân tràn đầy sức sống.
  • Tiết Xuân Phân (20 hoặc 21 tháng 3 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 0 độ): Tiết Xuân Phân là thời điểm giữa mùa xuân, khi nửa cầu bắc nhận được ánh sáng và nhiệt độ cao nhất. Môi trường trở nên ấm áp, là lúc lý tưởng cho sự nảy nở của thiên nhiên.
  • Tiết Thanh Minh (04 hoặc 05 tháng 4 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 15 độ): Tiết Thanh Minh đánh dấu sự trong sáng và ổn định của thời tiết. Loài động vật ngủ đông bắt đầu hoạt động mạnh mẽ hơn, và môi trường trở nên thuận lợi cho các hoạt động nông nghiệp.
  • Tiết Cốc Vũ (20 hoặc 21 tháng 4 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 30 độ): Tiết Cốc Vũ đánh dấu sự kết thúc của mùa xuân. Cơn mưa rào cuối cùng của mùa thu mang lại nước tốt cho sự phát triển của cây cỏ và các loại hoa màu.
Ý nghĩa của các ngày tiết khí trong mùa xuân
Ý nghĩa của các ngày tiết khí trong mùa xuân

>> Xem thêm: Ngũ hành Nạp Âm và những điều có thể bạn chưa biết

Lịch tiết khí mùa hạ

  • Tiết Lập Hạ (05 hoặc 06 tháng 5 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 45 độ): Tiết Lập Hạ là bước vào mùa hạ, nơi mà lượng nhiệt độ và ánh sáng tăng lên đáng kể. Mặt trời dịch chuyển về phía nam, tạo điều kiện cho việc hấp thụ nhiệt từ thời kỳ trước và mang lại một mùa hạ nóng bức, tràn ngập ánh sáng.
  • Tiết Tiểu Mãn (21 hoặc 22 tháng 5 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 60 độ): Tiết Tiểu Mãn là thời kỳ có khả năng xuất hiện những đợt mưa mùa hạ, giúp giảm đi cái nóng oi bức. Ý nghĩa của Tiểu Mãn còn liên quan đến sự xuất hiện của lũ nhỏ, mang lại sự tươi tắn cho mùa hạ.
  • Tiết Mang Chủng (05 hoặc 06 tháng 6 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 75 độ): Tiết Mang Chủng là thời điểm có chòm sao Tua rua xuất hiện trên bầu trời. Những người nông dân nhanh chóng canh tác đất để có một mùa vụ thuận lợi. Tục ngữ “Tua rua thì mặc tua rua” thể hiện tinh thần chủ động và nhanh nhẹn trong công việc.
  • Tiết Hạ Chí (21 hoặc 22 tháng 6 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 90 độ): Tiết Hạ Chí là thời điểm giữa mùa hạ, với thời gian chiếu sáng của Mặt trời kéo dài nhất trong ngày. Nhiệt độ cao, ánh sáng mạnh mẽ, và đêm trở nên ngắn. Tục ngữ “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày tháng mười chưa cười đã tối” thể hiện sự nóng bức và khó chịu trong thời kỳ này.
  • Tiết Tiểu Thử (07 hoặc 08 tháng 7 dương lịch – Mặt trời ở vị trí 105 độ): Tiết Tiểu Thử đánh dấu sự trở lại của ánh nắng nhẹ sau những ngày nắng oi bức. Thời kỳ này là lúc môi trường trở nên dễ chịu hơn và có thể bắt đầu các hoạt động ngoại ô mà không phải lo lắng về nhiệt độ quá cao.
  • Tiết Đại Thử (22 hoặc 23 tháng 7 dương lịch – Mặt trời ở xích kinh 120 độ): Tiết Đại Thử là giai đoạn nắng oi bức, chủ yếu do ảnh hưởng của các cơn bão và áp thấp nhiệt đới. Thời kỳ này thường mang theo lượng nhiệt và ánh sáng cực kỳ mạnh mẽ, tạo điều kiện khó khăn cho nhiều hoạt động ngoại ô và nông nghiệp.

Lịch tiết khí vào mùa thu

  • Tiết Lập Thu (07 hoặc 08 tháng 8 – Mặt trời ở vị trí 135 độ): Tiết Lập Thu đánh dấu sự bắt đầu của mùa thu. Là thời điểm ánh sáng và nhiệt độ bắt đầu giảm dần, tạo điều kiện cho hoa cúc nở rộ và môi trường trở nên se lạnh. Ngày này là cơ hội để mọi người hưởng thụ không khí dễ chịu của mùa thu sắp đến.
  • Tiết Xử Thử (23 hoặc 24 tháng 8 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 150 độ): Tiết Xử Thử là thời kỳ không còn nắng nóng nực như mùa hè, môi trường trở nên dễ chịu hơn. Đây là lúc mà mọi người có thể thưởng thức những ngày se lạnh và dễ chịu mà không cần lo lắng về ánh nắng chói chang.
  • Tiết Bạch Lộ (07 hoặc 08 tháng 9 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 165 độ): Tiết Bạch Lộ mang đến những ngày nắng nhạt, là dấu hiệu của sự chuyển giao giữa mùa hè và mùa thu. Lúc này, nửa cầu bắc nhận được ít ánh sáng và nhiệt độ hơn, tạo nên không khí dễ chịu và thoải mái.
  • Tiết Thu Phân (22 hoặc 23 tháng 9 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 180 độ): Tiết Thu Phân là thời điểm giữa mùa thu, đánh dấu sự chuyển động tiếp theo của mùa thu. Lượng ánh sáng và nhiệt độ tiếp tục giảm, các cây cỏ bắt đầu chuyển sang màu vàng rực rỡ và rụng lá.
  • Tiết Hàn Lộ (08 hoặc 09 tháng 10 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 195 độ): Tiết Hàn Lộ là thời kỳ mát mẻ, nhưng không đến mức lạnh lẽo. Lượng nhiệt còn tồn dư từ mùa hạ, giữ cho không khí không quá lạnh. Tình trạng này giúp làm dịu đi sự chuyển động từ mùa hạ sang mùa đông.
  • Tiết Sương Giáng (23 hoặc 24 tháng 10 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 210 độ): Tiết Sương Giáng đánh dấu sự chuyển giao cuối cùng từ mùa thu sang mùa đông. Nhiệt độ giảm xuống thấp, và sương mù bắt đầu xuất hiện về ban đêm và buổi sáng sớm, tạo ra một bức tranh sáng tạo và tinh khôi cho mùa thu cuối cùng.
Ý nghĩa của các ngày tiết khí trong mùa thu
Ý nghĩa của các ngày tiết khí trong mùa thu

Lịch tiết khí vào mùa đông

  • Tiết Lập Đông (07 hoặc 08 tháng 11 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 225 độ): Tiết Lập Đông đánh dấu sự bắt đầu của mùa đông. Ánh sáng và nhiệt độ giảm mạnh, tạo điều kiện cho sự yên bình và lạnh lẽo của mùa đông. Là thời điểm để mọi người chuẩn bị cho những ngày gió lạnh và đêm dài.
  • Tiết Tiểu Tuyết (22 hoặc 23 tháng 11 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 240 độ): Tiết Tiểu Tuyết là thời kỳ mà ở những khu vực có vĩ độ cao, tuyết bắt đầu rơi. Sự trắng xóa của tuyết tạo nên một bức tranh đẹp nhưng cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đối mặt với điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
  • Tiết Đại Tuyết (07 hoặc 08 tháng 12 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 255 độ): Tiết Đại Tuyết là giai đoạn tuyết rơi rất nhiều, nước đóng băng, tạo nên cảnh trắng tuyết phủ trắng xóa mọi thứ. Trong những vùng có đặc điểm hàn đới, đây là thời kỳ có lượng tuyết lớn nhất.
  • Tiết Đông Chí (21 hoặc 22 tháng 12 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 270 độ): Tiết Đông Chí là giữa mùa đông, với nửa cầu bắc ngả về phía Mặt trời vuông góc với đường chí tuyến. Lượng nhiệt độ từ trước đã tiêu hao hết, tạo ra không khí lạnh lẽo và đêm dài.
  • Tiết Tiểu Hàn (05 hoặc 06 tháng 1 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 285 độ): Tiết Tiểu Hàn mang theo sự rét nhẹ, là dấu hiệu của sự chuyển giao từ giữa đông đến cuối đông. Là lúc mà người ta cảm nhận sự rét dịu dàng, nhưng cũng là dấu hiệu của thời tiết lạnh hơn sắp đến.
  • Tiết Đại Hàn (20 hoặc 21 tháng 1 – Mặt trời ở vị trí xích kinh 300 độ): Tiết Đại Hàn là giai đoạn có rét đậm, rét hại nhất trong mùa đông. Cảnh quan trắng xóa và lạnh lẽo tạo ra một bức tranh khắc sâu về sức mạnh của mùa đông. Là lúc mọi người cần phải bảo vệ sức khỏe và chuẩn bị cho những ngày lạnh giá.

Kết luận

Tiết khí không chỉ là một hệ thống đo lường thời gian, mà còn là một phần quan trọng của văn hóa và lối sống truyền thống, giúp con người kết nối chặt chẽ với những biến đổi của tự nhiên xung quanh. Hy vọng bài viết trên của Phong Thủy Minh Việt sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về khái niệm này. Đừng quên truy cập Phong Thủy Minh Việt thường xuyên để cập nhật thêm nhiều thông tin mới nhất nhé! 

 ___________________________________________

Hiện tại, Học Viện Phong Thủy Minh Việt tuyển sinh liên tục các khóa học: 

▪️ Kinh Dịch

▪️ Phong Thủy Nhà ở, Phong thuỷ Âm trạch

▪️ Kỳ Môn Độn Giáp

▪️ Bát Tự

▪️ Nhân Tướng học

▪️ Thần Số học

▪️ Xem ngày Tốt Xấu

Ứng Dụng Vật Phẩm Phong Thủy Cải Biến Vận Mệnh

▪️ Chuyên gia Phong Thủy, Đào tạo hành Nghề Phong Thủy Cấp Tốc

▪️ Và các khóa học theo yêu cầu, tư vấn phong thủy cho cá nhân, doanh nghiệp…

Master Nguyễn Tuấn Cường

Thành viên Ban Lãnh Đạo của Viện Nghiên cứu những bí ẩn Vũ trụ và Văn hóa phương Đông.

Cố vấn phong thủy cho các thành viên cấp cao:

▪️ Trung Ương Hội Kỷ Lục Gia Việt Nam

▪️ Viện Ứng Dụng Sức Khỏe Bách Niên Trường Thọ Richs Việt Nam

▪️ Tổ Chức Niên Lịch và Thành Tựu Việt Nam

▪️ Tổ Chức Kỷ Lục Người Việt Toàn Cầu

Sáng lập và điều hành Học Viện Phong Thủy Minh Việt (Học Viện Phong Thủy Nam Việt cũ)

Hotline: 08 4531 4531

Website: https://phongthuyminhviet.com/

Youtube: https://www.youtube.com/hocvienphongthuyminhviet

Tiktok: https://www.tiktok.com/@mastertuancuong/ 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *